Na današnji dan 1865. godine rođen je Ćiro Truhelka, hrvatski i bosanskohercegovački arheolog i povjesničar. Pisao je o prapovijesnim, rimskim i srednjovjekovnim nalazima, turskim dokumentima, stećcima, rimskom i srednjovjekovnom novcu, bosanskom novcu, a bavio se i albanistikom.
Još kao student povijesti i povijesti umjetnosti na Filozofskom fakultetu Sveučilišta u Zagrebu, Truhelka je volonterski radio kod Isidora Kršnjava u “Strossmayerovoj galeriji” u Zagrebu i izradio njezin prvi katalog (1885.).
Uređuje časopis “Glasnik”
Godine 1886. postao je prvi kustos arheološke, etnografske i numizmatičke zbirke Zemaljskog muzeja BIH, a kasnije i ravnatelj Zemaljskog muzeja BIH u Sarajevu (1903.). Od 1926. do 1931. bio je profesor na Filozofskom fakultetu u Skoplju.
Tijekom službovanja u Sarajevu vodio je arheološka istraživanja na Glasincu (ilirski grobovi), u Donjoj dolini (prapovijesno naselje) i mnogim drugim lokalitetima. Uređivao je časopis “Glasnik” Zemaljskog muzeja BIH.
Svojim kontinuiranim radom na terenskom istraživanju i prikupljanju građe za Muzej, objavljivanjem znanstvenih i književnih djela, Truhelka je ostavio dubok i neizbrisiv trag u Zemaljskom muzeju BIH.
Preminuo je u Zagrebu 18. rujna 1942. godine.
Više od 850.000 ljudi poginulo je u potresu u Kini
1556. – U jednoj od najvećih katastrofa u povijesti čovječanstva, potres je razorio kineske pokrajine Shanxi, Shaanxi i Henan – usmrtivši više od 850.000 ljudi i izbrisavši nekoliko stotina naselja.
1594. – Umro je talijanski renesansni skladatelj Giovanni Pierluigi da Palestrina. Bio je najpoznatiji predstavnik rimske skladateljske škole u 16. stoljeću. Imao je golem utjecaj na razvoj katoličke crkvene glazbe, osobito renesansne polifonije. Skladao je više od stotinu misa, 250 duhovnih i svjetovnih moteta, madrigala… Najpoznatija djela: “Misa pape Marcela” i “Stabat Mater”.
1709. – Škotski pomorac Alexander Selcraig, poznat kao Alexander Selkirk, spašen je s napuštenog pacifičkog otoka na koji je stigao 1704. nakon brodoloma. Njegova priča inspirirala je Daniela Defoea da napiše roman “Robinson Crusoe”.
1882. – Rođen irski pisac James Joyce, jedan od najvećih 20. stoljeća, koji je utemeljio novi pravac moderne književnosti. U svom najpoznatijem djelu – romanu “Uliks”, na 700 stranica opisao je jedan dublinski dan svog junaka, prema riječima jednog književnog kritičara “na vješt i ponekad neprimjetan način, lica i događaji paralelni su onima u Homerovoj ‘Odiseji’ ‘, čiji se gotovo svaki detalj nalazi u ‘Uliksu'”. Taj je roman označio revoluciju u epskoj formi i vjerojatno je imao snažniji utjecaj od bilo kojeg drugog djela na razvoj književnosti 20. stoljeća. Ostala djela: romani “Portret umjetnika u mladosti”, “Finneganovo bdijenje”, pjesme “Komorna glazba”, pripovijetke “Dublinci”, drama “Izgnanici”.
1895 – Umro je Ljubomir Nenadović, jedan od prvih srpskih pisaca u 19. veku sa širokim evropskim obrazovanjem, čiji su putopisi daleko prevazišli književnost tog vremena. Djela: putopisi “Pisma iz Italije”, “Pisma iz Njemačke”, “Pisma iz Švicarske”, “O Crnogorcima”.
Umro je Mendeljejev, otac moderne kemije
1901. – Rođen je američki violinist Jascha Hejfec, jedan od najvećih virtuoza na tom instrumentu. Od djetinjstva je organizirao koncerte, a međunarodnu karijeru započeo je 1912. Pisao je kadence za violinske koncerte i transkribirao skladbe starih i suvremenih majstora. Posebno je cijenjen zbog jasnog i melodičnog tona te vrlo razvijene tehnike sviranja.
1907. – Umro je ruski kemičar Dmitrij Ivanovič Mendeljejev, otac moderne kemije, koji je postao jedan od najistaknutijih znanstvenika svih vremena otkrićem Općeg zakona periodičnosti kemijskih svojstava prema kojem svojstva kemijskih elemenata ovise o periodički na njihovu atomsku težinu. Na temelju tog zakona formulirao je periodni sustav elemenata koji mu je omogućio predviđanje svojstava niza kasnije otkrivenih elemenata. Periodni sustav elemenata postao je osnova moderne znanosti o strukturi materije. Prvi je preporučio podzemnu rasplinjavanje ugljena i kemijsku rafinaciju nafte.
1908. – Preminuo je književnik Milovan Glišić, jedan od začetnika realizma u srpskoj književnosti. Napisao je tridesetak pripovijedaka, dvije komedije i prevodio s francuskog i ruskog, među kojima i “Rat i mir” Lava Tolstoja. Djela: pripovijetke “Glava šećera, “Roga”, “Rijetka zvijer”, “Šilo za ognjilo”, “Prva brazda”, kazališna predstava “Dva cvancika”, komedija “Podvala”.
1921. – Rođen indijski filmski redatelj Satyajit Raj, jedan od najvećih filmaša 20. stoljeća, autor duhovnih, duboko misaonih i poetsko-realističnih djela. Filmovi: “Otac Panchali”, “Nepobijeđeni”, “Apuov svijet”, “Kamen mudrosti”, “Božica”, “Muzički salon”, “Rabindranath Tagore”, “Tri djevojke”, “Metropolis”.
Rođen je Svetozar Gligorić, najpoznatiji šahovski velemajstor na ovim prostorima
1923. – Rođen je Svetozar Gligorić Gliga, najpoznatiji srpski i jugoslavenski šahovski velemajstor i glazbenik. Rekordnih dvanaest puta osvojio je prvenstvo Jugoslavije i smatra se najboljim igračem ikada u regiji. Godine 1958. proglašen je najboljim sportašem Jugoslavije. Pedesetih i šezdesetih godina prošlog stoljeća Gligorić je bio jedan od najboljih svjetskih igrača.
1924. – Na današnji dan rođena pjesnikinja i romanopisac Mira Alečković. Djela: zbirke pjesama “Tri proljeća”, “Tragovi bez stopala”, “Posljednja noć”, pjesme za djecu “Junaci podzemlja”, “Razigrani dani”, “Zvjezdane balade”, “Polje”, “Ljubav je malo”, “Srebrni voz”, “Sanjarka”, “A ja rastem”, romani “Zašto kuneš reku”, “Zbogom, velika tajno”, “Jutro”, “Uhvaćeni u ljubavi”.
1947. – Rođena je Farah Fawcett, američka glumica koja se proslavila ulogom u megahitu “Charliejevi anđeli” u kojem je zarađivala za ono vrijeme basnoslovnih 10.000 dolara po epizodi. Farah je ostala zapamćena i po vezi s najvećom ljubavi svog života, također glumcem Ryanom O'Nealom, s kojim je proživjela 17 burnih godina i s kojim ima sina Redmonda. Rak debelog crijeva dijagnosticiran joj je 2006. godine, a godinu dana nakon toga održala je konferenciju za novinare na kojoj je objavila da je izliječena. No, rak se vratio i glumica je umrla 25. lipnja 2009. u 62. godini života.
1962. – Nenad Neno Belan, hrvatski kantautor, pjevač i skladatelj pop-rock i zabavne glazbe mediteranskog izričaja, proslavio je 62. rođendan. Bio je frontmen nekadašnjeg popularnog splitskog benda “Đavoli”, s kojim je postigao veliki uspjeh na području bivše Jugoslavije i iza sebe ostavio čitav niz hitova poput “Pričaj mi o ljubavi”, “Stojin na cantunu”, “Bambina”, “Dani ljubavi”, “Volim je”, “Ostani uz mene”, “Dugo toplo ljeto” i druge. Nakon raspada grupe nastavio je solo karijeru, nižući i nižući velike uspjehe, stvarajući brojne hitove. 2020. godine, kao krunu svoje kazališne karijere i ostvarenje dugogodišnjeg sna, uradio je mjuzikl “Bambina”.
Preminuo je glumac Boris Karloff koji se proslavio ulogom Frankensteina
1964. – Umro je srpski književnik, kritičar i prevoditelj Milan Bogdanović, profesor Beogradskog sveučilišta, član Srpske akademije nauka i umjetnosti. Uređivao je list “Republika” i časopise “Danas”, “Srpski književni glasnik”, “Književne novine”. Bio je ravnatelj Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu i Narodnog pozorišta u Beogradu te predavač na Filozofskom fakultetu i Fakultetu likovnih umjetnosti. Njegovo cjelokupno djelo objavljeno je u pet knjiga pod nazivom “Staro i novo”.
1968. – Rođena Ivana Žigon, srpska glumica, kćerka poznatih glumaca Steve Žigona i Jelene Žigon. Od 1999. prvakinja je drame Narodnog pozorišta, od 2002. predsednica Društva srpsko-ruskog prijateljstva, a od 2005. umetnički rukovodilac recitatorsko-pevačkog ansambla „Kosovski božuri“.
1969. – Preminuo je američki filmski glumac engleskog podrijetla Boris Karloff (Karloff), koji je igrao u prvim horor filmovima i četiri desetljeća bio zaštitni znak tog žanra, poznat po tumačenju čudovišta, posebice u seriji o dr. Frankensteinu. daleko. Filmovi: “Zakon podzemlja”, “Ludi genije”, “Frankenstein”, “Lice s ožiljkom”, “Izgubljena patrola”, “Mumija”, “Maska Fu Manchua”, “Stara mračna kuća”, “Čudotvorac” ,” “Crna mačka”, “Frankensteinova nevjesta”, “Hodajući mrtvaci”, “Frankenštajnov sin”, “Teror”, “Mete”.
1970. – Umro je engleski filozof, matematičar i pisac Bertrand Arthur William Russell, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1950., jedan od utemeljitelja analitičke filozofije. Djela: “Kritičko izlaganje Leibnizove filozofije”, “Povijest zapadne filozofije”, “Logički atomizam”, “Analiza materije”, “Skeptički ogledi”, “Naše spoznaje vanjskog svijeta”, “Ljudsko znanje”, “Principi Društvena rekonstrukcija”, “Putovi prema slobodi”, “Ljudsko društvo u etici i politici”…
Rođena je Shakira, “kraljica latinske glazbe”.
1977. – Rođena je Shakira Isabel Mebarak Ripoll, kolumbijska latino-pop pjevačica i tekstopisac. Prozvana je “kraljicom latino glazbe”. Svoj prvi album izdala je sa 14 godina. S diskografijom od 145 pjesama, Shakira je prodala više od 80 milijuna albuma, što je čini jednom od najprodavanijih glazbenica svih vremena. Dobila je brojne nagrade za brojne hitove, a neki od njih su: “Estoy Aqui”, “Ciega, Sordomuda”, “Ojos Asi”, “Whenever, Wherever”, “Underneath Your Clothes”, “La Tortura”, “Hips Don ‘ t Lie”, “Waka Waka (ovaj put za Afriku)”, “Loca”. Poznata je i po izazovnom trbušnom plesu koji je naučila od svoje bake Libanonke. Poznata je i po braku sa španjolskim nogometašem Gerardom Piqueom od kojeg se rastala 2022. godine, nakon 12 godina veze i dvoje zajedničke djece.
1986. – U Kneževini Lihtenštajn žene su prvi put glasale na parlamentarnim izborima.
1996. – Umro je američki filmski glumac, redatelj i baletan Gene Kelly, jedna od najznačajnijih osoba u povijesti mjuzikla. Sjajno je spojio klasični balet s modernim plesnim senzibilitetom. Filmovi: “Amerikanac u Parizu”, “Ples na kiši”, “Gusar”, “U grad!”, “Poziv na igru”, “Halo, Doli!”.
2000. – Preminuo je Dragan Zarić, srpski i jugoslavenski pozorišni, filmski i TV glumac. U glumačke vode zakoračio je 1966. godine u filmu “Protégé”, a slavu je stekao u TV seriji “Love the Country Way” (1970.). Bio je član Beogradskog dramskog pozorišta samo jednu sezonu, nakon diplome, odakle je prešao u Narodno pozorište, čiji je član ostao do kraja života.
2005. – Max Schmeling, njemački boksač, svjetski prvak u teškoj kategoriji, preminuo je u 100. godini života. Karijeru je započeo 1923. godine, a sedam godina kasnije ušao je u povijest kao prvi Nijemac i uopće Europljanin koji je osvojio naslov svjetskog prvaka. Njegovu karijeru obilježili su mečevi protiv legendarnog američkog šampiona Joea Louisa (Joe Louis), koji je do tada bio nepobjediv. Schmeling je u borbu ušao kao apsolutni autsajder, ali je napravio jedno od najvećih iznenađenja u povijesti ovog sporta.
2014. – U 46. godini života preminuo je Philip Seymour Hoffman, američki glumac koji je za ulogu pisca Trumana Capotea u filmu “Capote” iz 2005. osvojio brojna filmska priznanja i priznanja, uključujući i prestižnog Oscara u kategoriji najbolje glavne muške uloge.
